Trong nhiều năm, nếu hỏi ai là “ông vua xe máy” tại Việt Nam, câu trả lời gần như không cần suy nghĩ: Honda. Một vị thế được xây dựng bằng hàng chục năm hiện diện, mạng lưới đại lý dày đặc và những mẫu xe bền bỉ đến mức… khó hỏng. Nhưng lịch sử thị trường cho thấy, ngôi vua nào cũng có điều kiện tồn tại của nó. Và khi điều kiện thay đổi, VinFast- kẻ đến sau đi nhanh hơn, quyết liệt hơn, hoàn toàn có thể viết lại luật chơi.
Ở bề mặt, câu chuyện rất đơn giản: xe máy điện đang bán tốt, dễ mở rộng quy mô, phù hợp chính sách giảm phát thải và có biên lợi nhuận hấp dẫn hơn so với ô tô trong ngắn hạn. Nhưng nhìn sâu hơn, việc VinFast công bố quy hoạch đầy đủ 3 dòng xe máy điện: phổ thông, cao cấp và thể thao , cùng 7 mẫu xe mới từ 2026–2027 không còn là một bước “thăm dò thị trường”. Đây là một tuyên bố quyền lực xưng vương. Nói cách khác, VinFast không chỉ muốn bán xe máy điện. Họ muốn vẽ lại bản đồ xe máy Việt Nam mà ở đó họ ở điểm trung tâm.
Nếu đặt cạnh Honda, sự khác biệt hiện ra rất rõ. Honda bước vào xe máy điện với tâm thế thận trọng đến mức… chậm chạp. Những mẫu xe điện của hãng tại Việt Nam chủ yếu mang tính thử nghiệm, sản lượng bán hạn chế, thiết kế an toàn và hiệu năng vừa đủ để “không làm ai phật ý”. Một chiến lược hợp lý nếu coi xe điện là phần phụ, nhưng lại trở nên rụt rè khi thị trường xe máy điện bắt đầu tăng tốc.
Trong khi đó, VinFast làm điều ngược lại, đánh thẳng vào những phân khúc Honda chưa sẵn sàng bảo vệ. Việc thông báo sẽ xuất hiện các mẫu maxi-scooter điện như Rasad, scooter cao cấp Sadie, Saxil, hay đặc biệt là loạt xe thể thao với công suất lên tới 50.000W tương đương mô tô 600cc, nó cho thấy VinFast không còn chấp nhận hình ảnh “xe điện là xe yếu, xe phụ, xe cho người tiết kiệm”. Họ đang cố tình phá vỡ định kiến đó, và cũng vô tình… chọc vào điểm yếu lớn nhất của Honda hiện tại.
Bởi Honda rất mạnh ở xe xăng, nhưng lại bị chính thành công đó níu chân. Miếng bánh xe máy truyền thống quá lớn, quá ổn định, khiến việc tự tay phá bỏ nó để chuyển sang điện hóa trở thành một quyết định “đau đớn”. VinFast thì không có gánh nặng đó. Họ sinh ra trong kỷ nguyên điện, và vì thế không có gì để mất.
Điểm thú vị là VinFast không chọn con đường “giá rẻ trước, cao cấp sau” như nhiều hãng xe điện Trung Quốc. Ngược lại, họ muốn phủ kín dải sản phẩm, từ xe dịch vụ đến xe thể thao, từ phương tiện mưu sinh đến phương tiện thể hiện cá tính. Đây chính là cách Honda từng làm rất tốt trong quá khứ, nhưng giờ lại là người đang chậm chân.
Nếu Honda từng dạy thị trường Việt Nam cách phân tầng sản phẩm từ Wave cho số đông, Air Blade cho gia đình trẻ, SH cho biểu tượng thành đạt, thì VinFast đang học bài học đó và áp dụng cho kỷ nguyên mới. Khác chăng, họ làm với tốc độ nhanh hơn rất nhiều.
Câu hỏi đặt ra không phải là VinFast có “đánh bại” Honda hay không? Mà là Honda sẽ phản ứng thế nào khi lần đầu tiên bị một đối thủ nội địa tấn công trực diện cả hiện tại và tương lai bị đe dọa phế truất “ngôi vua”. Ngôi vua không mất trong một đêm, nhưng nó có thể lung lay từ những bước đi tưởng như nhỏ, đúng thời điểm và đủ quyết liệt. VinFast đang đi rất nhanh. Còn Honda, có lẽ không thể chỉ dựa vào danh tiếng cũ và sự trung thành của người dùng để chờ thị trường quay lại với mình, vì cuộc chơi đã đổi luật.
Tuấn Phạm