Không khó để bắt gặp một nghịch lý trên thị trường Việt Nam, người dùng có thể thoải mái lựa chọn điện thoại, tivi, máy hút bụi, camera hay drone đến từ Trung Quốc, nhưng khi câu chuyện chuyển sang ô tô, tâm lý dè chừng lại xuất hiện rất rõ. Cùng là sản phẩm được sản xuất bởi doanh nghiệp Trung Quốc, tại sao mức độ chấp nhận lại khác nhau đến vậy?
Một phần câu trả lời nằm ở lịch sử phát triển của từng ngành. Với điện thoại, tivi hay thiết bị điện tử, hàng Trung Quốc đã có nhiều năm hiện diện tại Việt Nam. Người dùng từng bước chứng kiến các thương hiệu như Xiaomi, Oppo, Huawei, TCL hay DJI xây dựng sản phẩm, hệ sinh thái và dịch vụ đủ sức cạnh tranh với các tên tuổi quốc tế. Khi một chiếc điện thoại vài triệu đồng hoạt động ổn định trong vài năm, rào cản tâm lý về xuất xứ cũng dần giảm xuống.
Trong lĩnh vực drone, DJI thậm chí đã trở thành một thương hiệu có vị thế rất mạnh trên toàn cầu. Người dùng không còn đơn thuần nhìn vào dòng chữ “Made in China”, mà quan tâm đến chất lượng camera, khả năng bay, phần mềm, độ ổn định và hệ thống hỗ trợ. Nói cách khác, thương hiệu và trải nghiệm thực tế đã phần nào thay thế định kiến về nguồn gốc sản phẩm.
Ô tô lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Đây không phải thiết bị vài triệu hay vài chục triệu đồng có thể dễ dàng thay mới. Một chiếc ô tô thường là tài sản trị giá hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng, gắn với nhu cầu sử dụng trong nhiều năm. Người mua vì thế không chỉ quan tâm chiếc xe có nhiều trang bị hay đẹp mắt hay không, mà còn đặt câu hỏi về độ bền, chi phí sửa chữa, phụ tùng, giá trị bán lại và khả năng duy trì dịch vụ sau 5-10 năm.
Đặc biệt, ô tô liên quan trực tiếp đến an toàn. Một chiếc điện thoại gặp lỗi có thể gây khó chịu, một chiếc tivi hỏng có thể phải sửa hoặc thay mới. Nhưng một vấn đề xảy ra với hệ thống phanh, lái, pin hay phần mềm điều khiển trên ô tô có thể tạo ra hậu quả hoàn toàn khác. Chính vì vậy, người mua xe có xu hướng thận trọng hơn và đòi hỏi bằng chứng về độ tin cậy trong thời gian dài.
Một yếu tố khác là lịch sử thương hiệu. Toyota, Honda, Mazda, Ford hay Hyundai đã có thời gian dài xây dựng hình ảnh tại Việt Nam. Người dùng có thể đã từng sở hữu, sửa chữa hoặc chứng kiến những chiếc xe của các thương hiệu này chạy hàng chục năm. Trong khi đó, nhiều thương hiệu ô tô Trung Quốc mới xuất hiện tại Việt Nam, khiến người mua chưa có đủ dữ liệu thực tế để đánh giá độ bền và giá trị sử dụng lâu dài.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa người Việt đang “chê hàng Trung Quốc” một cách tuyệt đối. Thực tế cho thấy tiêu chuẩn đánh giá đang thay đổi. Khi một thương hiệu chứng minh được chất lượng, công nghệ, dịch vụ hậu mãi và khả năng giữ giá, nguồn gốc xuất xứ sẽ dần trở thành một yếu tố ít quan trọng hơn.
Điểm khác biệt lớn nhất có lẽ nằm ở mức độ rủi ro mà người tiêu dùng cảm nhận, chứ không đơn giản là Trung Quốc hay không phải Trung Quốc. Với một món đồ điện tử, người mua sẵn sàng thử nghiệm vì chi phí thay thế tương đối thấp. Với ô tô, họ cần nhiều hơn một bảng thông số hấp dẫn, đó là thời gian, độ bền và bằng chứng từ hàng nghìn, thậm chí hàng triệu chiếc xe đã được sử dụng trong thực tế.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng trong tương lai có lẽ không còn là “xe Trung Quốc có tốt không?”, mà là thương hiệu nào đủ sức khiến người Việt không còn phải nghĩ đến nguồn gốc khi quyết định mua xe. Khi chất lượng và độ tin cậy trở thành thứ được kiểm chứng bằng trải nghiệm thực tế, định kiến về xuất xứ cũng sẽ tự nhiên yếu đi.
Tuấn Phạm