Xe Trung Quốc đang tạo ra một cuộc chơi khá thú vị tại Việt Nam: giá bán hấp dẫn, trang bị nhiều, thiết kế bắt mắt và công nghệ thường không hề “thua chị kém em”. Nhưng nếu bỏ qua giá mua ban đầu và nhìn cả chặng đường 5 năm, câu hỏi bắt đầu khó hơn: chiếc xe nào thực sự rẻ?
Bởi mua ô tô không giống mua một chiếc điện thoại. Điện thoại có thể dùng vài năm rồi đổi máy, còn ô tô sau 5 năm vẫn phải bán được, sửa chữa được và quan trọng nhất là có người muốn mua lại.
Trên thị trường Việt Nam, những mẫu xe Trung Quốc như Haval, Omoda, Jaecoo, Geely, hay các dòng BYD đã cho thấy lợi thế khá rõ về giá và trang bị. Một chiếc xe có thể sở hữu màn hình lớn, camera 360 độ, ADAS, cửa sổ trời, ghế chỉnh điện, thậm chí hệ truyền động hybrid hoặc điện với mức giá dễ tiếp cận hơn một số đối thủ Nhật, Hàn.
Nhưng đó mới là giá mua, chưa phải tổng chi phí sở hữu. Hãy thử hình dung một chiếc SUV Trung Quốc có giá khoảng 700 triệu đồng, trong khi một mẫu xe Nhật hoặc Hàn cùng phân khúc có giá cao hơn 100-200 triệu đồng. Nhìn vào showroom, chiếc xe Trung Quốc rõ ràng thắng ngay vòng đầu.
Thế nhưng sau 5 năm, câu chuyện có thể đảo chiều. Giả sử chiếc xe Trung Quốc còn khoảng 40% giá trị ban đầu, chủ xe bán được khoảng 280 triệu đồng. Trong khi một mẫu xe phổ biến hơn trên thị trường, dù mua đắt hơn, có thể giữ được khoảng 55-60% giá trị. Một chiếc xe giá 850 triệu đồng chẳng hạn, nếu còn 500 triệu sau 5 năm thì khoản khấu hao thực tế khoảng 350 triệu đồng.
Như vậy, chiếc xe Trung Quốc rẻ hơn 150 triệu khi mua nhưng chưa chắc đã rẻ hơn 70 triệu sau 5 năm. Đây chính là thứ người mua xe thường bỏ quên: khấu hao mới là một trong những khoản tiền lớn nhất khi sở hữu ô tô.
Tất nhiên, không thể nói cứ xe Trung Quốc là mất giá mạnh, nhưng hầu hết những thương hiệu từng và đang có mặt tại Việt Nam đều có xu hướng đó bởi sức ép muốn có doanh số buộc phải giảm giá, khuyến mại, vô hình dung gây áp lực cho những xe đã mua, độ phủ đại lý còn hạn chế, thị trường xe cũ chưa hình thành mặt bằng giá rõ ràng thì rủi ro mất giá vẫn cao hơn.
Vấn đề tiếp theo là bảo dưỡng và phụ tùng, về lý thuyết, xe Trung Quốc không nhất thiết đắt bảo dưỡng hơn xe Nhật hay Hàn. Thậm chí nhiều mẫu xe có chi phí bảo dưỡng định kỳ khá cạnh tranh. Nhưng sau thời gian bảo hành, câu chuyện lại nằm ở phụ tùng. Một chiếc xe phổ biến có thể tìm được phụ tùng chính hãng, phụ tùng thay thế hoặc garage có kinh nghiệm ở rất nhiều nơi. Với một mẫu xe mới, đặc biệt là những chi tiết đặc thù như đèn LED, radar ADAS, camera, màn hình, mô-đun điện tử hay linh kiện hybrid, thời gian chờ và chi phí thay thế có thể trở thành vấn đề. Nói cách khác, thay dầu có thể chẳng khác nhau bao nhiêu, nhưng thay một cụm đèn hoặc một bộ radar thì câu chuyện hoàn toàn khác.
Xe điện Trung Quốc lại có một bài toán khác. Chi phí bảo dưỡng định kỳ thường thấp hơn xe động cơ đốt trong do ít chi tiết cơ khí và không phải thay dầu động cơ. Nhưng giá trị bán lại của xe điện sau nhiều năm còn phụ thuộc vào sức khỏe pin, chính sách bảo hành pin, công nghệ mới và tâm lý người mua xe cũ. Một chiếc xe điện có thể rất “hời” trong 5 năm sử dụng nếu tiền điện, bảo dưỡng thấp và pin ổn định. Nhưng nếu công nghệ pin thay đổi quá nhanh, người mua xe cũ có thể dè dặt hơn.
Vậy cuối cùng, xe Trung Quốc có rẻ không? Câu trả lời là có thể rẻ khi mua, có thể rẻ khi sử dụng, nhưng chưa chắc rẻ khi bán.
Nếu tính tổng chi phí sở hữu, người mua nên nhìn ít nhất bốn khoản: giá mua – chi phí nhiên liệu hoặc điện – bảo dưỡng/sửa chữa – giá trị bán lại. Và trong bốn khoản đó, giá trị bán lại có thể quyết định rất lớn đến bài toán 5 năm. Đây cũng là lý do những thương hiệu có lịch sử lâu năm tại Việt Nam như Toyota, Honda, Mazda, Hyundai hay Kia vẫn có lợi thế rất lớn. Không phải chiếc xe nào của họ cũng tốt hơn về trang bị, nhưng thị trường đã quen với chúng. Người mua xe cũ biết giá, garage biết sửa, phụ tùng dễ tìm và thanh khoản tương đối rõ ràng.
Xe Trung Quốc đang thay đổi điều đó bằng cách đưa ra nhiều trang bị hơn với số tiền ít hơn. Nhưng để chứng minh mình thực sự “rẻ”, họ không chỉ cần bán được xe mới. Họ còn phải chứng minh rằng 5 năm sau, chiếc xe ấy vẫn có người tìm để mua lại. Và đó mới là bài kiểm tra khó nhất của ô tô Trung Quốc tại Việt Nam.
Tuấn Phạm