Trong vài năm trở lại đây, ADAS (Advanced Driver Assistance Systems – Hệ thống hỗ trợ lái xe nâng cao) xuất hiện ngày càng nhiều trên ô tô tại Việt Nam, từ các mẫu xe phổ thông cho đến xe cao cấp. Nhiều người sau khi trải nghiệm thường rất ấn tượng vì xe có thể tự giữ làn, tự phanh hay tự điều chỉnh tốc độ. Tuy nhiên, cũng chính vì những tính năng này mà không ít tài xế lầm tưởng ADAS đồng nghĩa với xe có thể tự lái hoàn toàn. Đây là một quan niệm sai lầm và tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Trước hết cần hiểu rằng ADAS là hệ thống hỗ trợ người lái, chứ không thay thế người lái. Mọi quyết định cuối cùng vẫn thuộc về tài xế. Trong điều kiện hoạt động lý tưởng, ADAS có thể giúp giảm đáng kể áp lực khi lái xe. Hệ thống kiểm soát hành trình thích ứng (Adaptive Cruise Control) có thể tự động duy trì khoảng cách với xe phía trước bằng cách tăng hoặc giảm tốc độ.
Hệ thống giữ làn đường (Lane Keeping Assist) có thể tác động nhẹ lên vô-lăng để đưa xe trở lại giữa làn nếu phát hiện xe có xu hướng lệch khỏi vạch kẻ. Cảnh báo va chạm phía trước kết hợp phanh khẩn cấp tự động có thể giúp giảm tốc hoặc phanh khi phát hiện nguy cơ va chạm nếu người lái phản ứng quá chậm. Ngoài ra còn có cảnh báo điểm mù, cảnh báo phương tiện cắt ngang phía sau khi lùi xe, nhận diện biển báo giao thông hay hỗ trợ đỗ xe tự động trên một số mẫu xe.
Trong điều kiện giao thông thông thoáng, đặc biệt là trên cao tốc có vạch kẻ đường rõ ràng, các hệ thống này giúp người lái giảm căng thẳng, hạn chế những sai sót do mất tập trung trong thời gian ngắn và góp phần nâng cao mức độ an toàn.
Tuy nhiên, ADAS cũng có rất nhiều giới hạn mà người sử dụng cần hiểu rõ. Đầu tiên là khả năng “nhìn” của xe phụ thuộc hoàn toàn vào camera, radar hoặc cảm biến. Khi camera bị bám bẩn, trời mưa lớn, sương mù dày, ánh nắng chiếu trực diện, đường quá tối hoặc vạch kẻ đường bị mờ, hệ thống có thể hoạt động kém chính xác hoặc tự động ngừng hỗ trợ.
Thứ hai, ADAS không thể hiểu mọi tình huống phức tạp giống con người. Xe có thể gặp khó khăn khi nhận diện công trình đang thi công, xe máy chạy ngược chiều, người đi bộ bất ngờ lao ra từ điểm khuất, vật thể quá nhỏ hoặc các tình huống giao thông đặc trưng ở Việt Nam như xe máy luồn lách giữa các làn, người bán hàng rong, động vật băng qua đường hay phương tiện dừng đỗ không đúng quy định.
Ngay cả hệ thống phanh khẩn cấp tự động cũng không phải lúc nào cũng ngăn được va chạm. Nếu xe đang chạy quá nhanh, khoảng cách quá gần hoặc mặt đường trơn trượt, hệ thống chỉ có thể giảm mức độ nghiêm trọng của tai nạn chứ không đảm bảo dừng xe kịp thời.
Hệ thống giữ làn cũng không thể “bẻ lái hộ” trong những khúc cua gắt, đường đèo nhiều góc cua liên tiếp hoặc những đoạn đường không có vạch phân làn rõ ràng. Nếu người lái buông tay khỏi vô-lăng trong thời gian dài, hầu hết các xe sẽ liên tục phát cảnh báo và cuối cùng hủy chế độ hỗ trợ.
Một điểm quan trọng khác là ADAS không giúp người lái vượt qua các giới hạn vật lý của chiếc xe. Xe vẫn có thể mất độ bám khi vào cua quá nhanh, trượt trên mặt đường ngập nước hoặc phanh gấp trên đường trơn. Các hệ thống điện tử chỉ hỗ trợ trong phạm vi nhất định chứ không thể chống lại hoàn toàn quy luật vật lý.
Thực tế tại Việt Nam, điều kiện giao thông rất đa dạng, từ đường phố đông đúc, xe máy di chuyển sát ô tô cho đến những tuyến quốc lộ có nhiều phương tiện hỗn hợp. Vì vậy, ADAS nên được xem như một “người đồng hành” giúp giảm tải công việc cho tài xế, chứ không phải “người lái thay”. Người điều khiển vẫn phải luôn quan sát, giữ hai tay trên vô-lăng khi cần, sẵn sàng phanh hoặc đánh lái nếu tình huống diễn biến ngoài khả năng xử lý của hệ thống.
Có thể nói, ADAS là một trong những công nghệ an toàn đáng giá nhất trên ô tô hiện đại. Khi được sử dụng đúng cách, nó giúp giảm mệt mỏi, tăng mức độ an toàn và hỗ trợ xử lý nhiều tình huống nguy hiểm. Nhưng nếu quá tin tưởng và phó mặc việc lái xe cho công nghệ, chính hệ thống hỗ trợ này lại có thể khiến người lái mất cảnh giác. Hiểu đúng khả năng và giới hạn của ADAS chính là cách khai thác hiệu quả công nghệ, đồng thời bảo đảm an toàn cho bản thân và những người cùng tham gia giao thông.