Tại Việt Nam, câu chuyện xe điện không chỉ dừng lại ở quãng đường di chuyển hay công suất sạc, mà đang dần lộ rõ một “điểm nghẽn mềm” ít được nhắc tới: hệ sinh thái phần mềm và trải nghiệm người dùng khi tiếp cận trạm sạc công cộng.
Nếu như VinFast xây dựng được mạng lưới trạm sạc riêng, đồng bộ từ phần cứng đến ứng dụng, thì phần lớn các hãng xe điện khác tại Việt Nam hiện nay lại phụ thuộc vào các nhà cung cấp trạm sạc bên thứ ba. Điều này tưởng chừng không phải vấn đề lớn, nhưng trên thực tế lại kéo theo một chuỗi bất tiện mà người dùng chỉ nhận ra sau khi đã xuống tiền mua xe.
Trước hết là câu chuyện “mỗi nơi một app”. Các đơn vị vận hành trạm sạc hiện nay đều phát triển ứng dụng riêng, từ định vị trạm, kiểm tra tình trạng cổng sạc đến thanh toán. Không có một nền tảng chung hay khả năng liên thông, người dùng buộc phải tải nhiều ứng dụng khác nhau nếu muốn mở rộng phạm vi di chuyển. Trải nghiệm này đi ngược lại kỳ vọng ban đầu về sự tiện lợi của xe điện, vốn được quảng bá là “thông minh” và có tính “kết nối”.
Vấn đề không chỉ dừng ở việc tải app. Phần lớn các ứng dụng sạc hiện nay yêu cầu người dùng nạp tiền trước vào ví điện tử nội bộ. Điều này tạo ra một dạng “phân mảnh tài chính”, nghia là tiền bị chia nhỏ ở nhiều nền tảng, khó kiểm soát và gần như không thể hoàn lại dễ dàng. Trong trường hợp chỉ sử dụng một lần hoặc ít khi quay lại trạm sạc đó, số dư còn lại trở thành khoản “đóng băng” không mong muốn.
Tiếp theo là tính ổn định và đồng bộ thông tin. Không ít ứng dụng hiển thị trạm sạc còn trống, nhưng khi đến nơi lại gặp tình trạng đã có xe khác sử dụng hoặc trạm tạm ngừng hoạt động. Việc thiếu cập nhật theo thời gian thực khiến hành trình, đặc biệt là các chuyến đi dài, trở nên rủi ro hơn. Người lái xe điện lúc này không chỉ “lái xe”, mà còn phải “quản lý hệ sinh thái app”, một công việc có gây phiền toái đầu óc.
Tất cả những yếu tố trên dẫn đến một thực tế: với những mẫu xe điện không có hệ sinh thái sạc riêng tại Việt Nam, người dùng cần chuẩn bị nhiều hơn là chỉ ngân sách mua xe. Đó là sự chuẩn bị về thói quen sử dụng, khả năng lên kế hoạch hành trình và chấp nhận một mức độ bất tiện nhất định trong giai đoạn hiện tại của thị trường.
Điều này không có nghĩa là xe điện ngoài hệ sinh thái riêng là lựa chọn sai. Nhưng rõ ràng, đây là một yếu tố cần được cân nhắc nghiêm túc, tương đương với phạm vi hoạt động hay chi phí vận hành. Trong bối cảnh hạ tầng sạc tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn phát triển và thiếu tính liên kết, trải nghiệm người dùng sẽ phụ thuộc rất nhiều vào “may mắn hệ sinh thái” mà họ lựa chọn ngay từ đầu.
Với người tiêu dùng, lời khuyên thực tế là: trước khi mua xe điện, hãy tìm hiểu không chỉ chiếc xe, mà cả hệ sinh thái sạc đi kèm, bao gồm mạng lưới trạm, ứng dụng sử dụng, phương thức thanh toán và mức độ phổ biến tại khu vực sinh sống. Bởi lẽ, chiếc xe có thể giống nhau về thông số, nhưng hành trình sử dụng mỗi ngày lại khác biệt rất lớn, chỉ vì… một chiếc app.
Tuấn Phạm