Thị trường ô tô Việt Nam đang chứng kiến một nghịch lý thú vị. Nhiều mẫu xe Trung Quốc có giá bán cạnh tranh, trang bị dày đặc và chính sách bảo hành hấp dẫn, nhưng vẫn khó thuyết phục một bộ phận lớn khách hàng. Điều đáng nói là rào cản lớn nhất không hẳn nằm ở nỗi lo mất giá, mà là sự thiếu niềm tin vào những yếu tố chỉ có thời gian mới trả lời được.
Nếu nhìn lại vài năm qua, xe Trung Quốc đã thay đổi rất nhiều tại Việt Nam. Từ những thương hiệu còn xa lạ, thị trường hiện đã có sự góp mặt của BYD, Geely, Omoda & Jaecoo, MG, GAC hay Lynk & Co. Không ít mẫu xe gây ấn tượng với thiết kế hiện đại, màn hình lớn, hệ thống hỗ trợ lái ADAS, động cơ mạnh và mức giá thấp hơn đáng kể so với các đối thủ Nhật Bản hay Hàn Quốc cùng phân khúc.
Nếu chỉ so sánh trên bảng thông số, nhiều mẫu xe Trung Quốc rõ ràng là “món hời”. Tuy nhiên, doanh số lại chưa phản ánh điều đó. Điều này cho thấy quyết định mua xe của người Việt không chỉ dựa trên giá bán hay số lượng trang bị.
Nhiều người cho rằng xe Trung Quốc khó bán vì sợ mất giá. Thực tế, đây chỉ là một phần của câu chuyện. Người mua xe mới thường xác định sử dụng ít nhất 5-7 năm, thậm chí lâu hơn. Với khoảng thời gian đó, mức khấu hao sau vài năm chưa phải yếu tố được cân nhắc đầu tiên.
Điều khiến khách hàng chần chừ hơn là câu hỏi: chiếc xe sẽ vận hành ra sao sau 5 năm? Hệ thống điện tử có còn ổn định? Linh kiện có dễ thay thế? Đại lý còn hoạt động hay không? Giá phụ tùng có hợp lý? Đó đều là những câu hỏi chưa có nhiều dữ liệu thực tế tại Việt Nam để trả lời.
Đây chính là lợi thế mà các thương hiệu Nhật Bản và Hàn Quốc đã xây dựng suốt hàng chục năm. Người mua không chỉ mua chiếc xe, mà còn mua sự yên tâm về mạng lưới dịch vụ, nguồn phụ tùng, khả năng sửa chữa và kinh nghiệm của hàng nghìn gara trên cả nước. Một chiếc Toyota, Honda hay Hyundai có thể không nhiều công nghệ bằng đối thủ, nhưng người dùng biết gần như ở bất kỳ tỉnh thành nào cũng có nơi sửa chữa và phụ tùng tương đối sẵn.
Trong khi đó, nhiều hãng xe Trung Quốc mới chỉ bắt đầu mở rộng hệ thống đại lý. Không ít thương hiệu từng xuất hiện rồi rút lui khỏi Việt Nam trong quá khứ cũng khiến người tiêu dùng có tâm lý dè dặt. Họ không muốn trở thành “người thử nghiệm” cho một thương hiệu còn chưa chứng minh được khả năng tồn tại lâu dài.
Đặc biệt, khi ô tô ngày càng được điện tử hóa, niềm tin còn quan trọng hơn trước. Một chiếc xe hiện đại không chỉ là động cơ và hộp số mà còn là hàng chục bộ điều khiển điện tử, camera, radar, cảm biến và phần mềm. Nếu xảy ra lỗi, người dùng cần một hệ thống hậu mãi đủ mạnh để xử lý nhanh, thay vì phải chờ phụ tùng hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào đại lý chính hãng.
Điều đáng chú ý là hình ảnh xe Trung Quốc tại Việt Nam cũng đang thay đổi theo hướng tích cực. BYD đã xây dựng hệ thống phân phối bài bản, Geely đầu tư dài hạn, Omoda & Jaecoo mở rộng đại lý liên tục, còn MG cũng từng bước cải thiện doanh số. Một số mẫu xe đã bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên đường phố, giúp người tiêu dùng có thêm cơ sở quan sát thay vì chỉ nghe qua đánh giá trên mạng xã hội.
Bên cạnh đó, thực tế cũng cho thấy người Việt không còn quá khắt khe với xuất xứ như trước. Điện thoại, tivi, thiết bị gia dụng hay thậm chí xe máy điện từ Trung Quốc đã dần được chấp nhận nếu chất lượng đủ tốt và dịch vụ hậu mãi đáp ứng kỳ vọng. Ô tô nhiều khả năng cũng sẽ đi theo quy luật tương tự, nhưng cần nhiều thời gian hơn vì đây là tài sản có giá trị lớn và liên quan trực tiếp đến an toàn.
Có thể nói, điều xe Trung Quốc còn thiếu tại Việt Nam không phải là công nghệ hay giá bán, mà là “lịch sử sử dụng”. Niềm tin của người tiêu dùng không thể tạo ra bằng một chiến dịch quảng cáo hay một bảng thông số hấp dẫn, mà được tích lũy qua hàng chục nghìn chiếc xe vận hành bền bỉ, mạng lưới dịch vụ ổn định và giá trị sử dụng được kiểm chứng theo thời gian.
Vì vậy, nếu hỏi điều gì khiến người Việt còn e ngại xe Trung Quốc hơn cả nỗi lo mất giá, câu trả lời có lẽ nằm ở sự bất định. Người mua sẵn sàng chấp nhận một chiếc xe mất giá nếu họ tin rằng chiếc xe đó vẫn bền bỉ, dễ sửa chữa và được hỗ trợ lâu dài. Ngược lại, khi những yếu tố ấy vẫn còn là dấu hỏi, mức giá hấp dẫn hay danh sách trang bị phong phú cũng khó đủ sức xóa bỏ tâm lý dè chừng của thị trường.
Tuấn Phạm