Trong hơn hai thập niên qua, Honda gần như là “vua” trên thị trường xe máy xăng Việt Nam. Từ chiếc Wave Alpha đến Future hay Vision, mỗi mẫu xe ra đời đều nhanh chóng trở thành sản phẩm “quốc dân”, góp phần định hình thói quen đi lại của hàng chục triệu người Việt. Tuy nhiên, khi thị trường xe máy điện bắt đầu được chú ý, Honda lại đang đối mặt với một thực tế hoàn toàn khác: khó tái lập được kỳ tích cũ, bất chấp tên tuổi và kinh nghiệm vượt trội.
Không thể phủ nhận, Honda không phải là kẻ đến sau trong cuộc chơi xe điện toàn cầu. Ở Nhật Bản hay châu Âu, hãng này đã có những mẫu xe điện hai bánh thử nghiệm và thương mại. Nhưng tại Việt Nam là một thị trường quan trọng về sản lượng, quá trình chuẩn bị để bước vào lộ trình xe máy điện vẫn còn khá sơ sài.
Khác với xe xăng, việc sản xuất xe máy điện đòi hỏi một chuỗi cung ứng hoàn toàn mới, từ pin, động cơ điện, hệ thống điều khiển đến phần mềm. Hệ thống dây chuyền và nhà máy tại Việt Nam vốn được tối ưu cho xe máy xăng không thể dễ dàng chuyển đổi sang sản xuất xe điện quy mô lớn trong thời gian ngắn. Đây là điểm khác biệt so với các hãng xe điện nội địa như VinFast vốn xây dựng mọi thứ từ đầu theo hướng thuần điện.
Một trong những rào cản lớn khác là vấn đề nhân lực. Sản xuất và bảo trì xe điện đòi hỏi kỹ năng và tư duy khác biệt so với xe xăng. Trong khi đó, mạng lưới đại lý, thợ sửa chữa và hệ thống đào tạo kỹ thuật viên của Honda tại Việt Nam vẫn chủ yếu xoay quanh xe xăng truyền thống. Việc chuyển đổi sẽ cần thời gian dài và chi phí đáng kể là điều không dễ thực hiện nếu không có quyết tâm chiến lược từ tập đoàn mẹ.
Dù không quá áp lực vê hệ thống sạc như với ô tô điện vì người dùng có thể sạc tại nhà, nhưng xe máy điện cũng đòi hỏi hệ thống trạm sạc nhanh, phân bố rộng khắp, đặc biệt tại các khu đô thị đông dân và trên các tuyến đường tỉnh lộ phục vụ cho di chuyển xa. Hiện nay, ngoài VinFast đang chủ động đầu tư hệ sinh thái sạc, gần như không có đơn vị nào tạo được mạng lưới đủ mạnh. Việc này khiến người dùng e ngại khi chuyển sang thương hiệu xe điện thiếu trạm sạc , nhất là khi họ chưa thấy sự thuận tiện như xe xăng. Với một hãng toàn cầu như Honda, việc tự mình đầu tư mạng lưới sạc tại Việt Nam là một bài toán không đơn giản, và chắc chắn sẽ không diễn ra trong một sớm một chiều.
Một trong những thành công lớn nhất của Honda ở Việt Nam là khả năng sản xuất xe chất lượng ổn định với giá hợp lý, là điều giúp hãng chiếm được thị phần rộng khắp các tầng lớp. Nhưng ở mảng xe máy điện, việc tạo ra những sản phẩm xe điện giá rẻ như Wave Alpha là cực kỳ khó trong điều kiện của Honda.
Pin là thành phần đắt đỏ nhất, chiếm đến 30–40% giá thành xe. Để giảm giá, bắt buộc phải sản xuất pin nội địa hoặc đạt quy mô cực lớn, điều mà Honda chưa có ở Việt Nam. Trong khi đó, các hãng nội địa như VinFast sẵn sàng “đốt tiền” để chiếm thị phần, tung ra các chính sách trả góp 0%, thuê pin, bảo hành trọn đời… những điều Honda khó làm khi vẫn đang duy trì cơ cấu tài chính và chiến lược lợi nhuận truyền thống.
Sự chần chừ của Honda còn đến từ chính mô hình kinh doanh toàn cầu của hãng. Là tập đoàn niêm yết, Honda không thể dễ dàng phá vỡ cơ cấu giá bán để cạnh tranh bằng mọi giá tại một thị trường như Việt Nam. Ngược lại, VinFast là một hãng nội địa với chiến lược xây dựng thương hiệu dài hạn, lại có đủ “đất diễn” để hy sinh lợi nhuận ngắn hạn nhằm mở rộng thị phần và chiếm lĩnh tâm trí người tiêu dùng.
Thị trường xe máy điện tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh định hình. Honda tuy có lợi thế thương hiệu, nhưng lại thiếu tốc độ và sự linh hoạt để thích ứng nhanh như các đối thủ nội địa. Việc tái lập kỳ tích như từng làm với xe máy xăng là điều không dễ, nếu không muốn nói là bất khả thi trong ngắn hạn.
Muốn tạo dấu ấn thực sự ở mảng xe máy điện, Honda cần một chiến lược toàn diện hơn: từ sản phẩm giá phổ thông, hệ sinh thái sạc, đào tạo kỹ thuật viên đến tư duy cạnh tranh mới, điều mà đối thủ trong nước đang làm rất bài bản và quyết liệt.
Tuấn Phạm