Những nghiên cứu mới đây tiếp tục đặt ra một câu hỏi không thể né tránh: liệu màn hình cảm ứng có đang làm người lái mất tập trung nhiều hơn mức chấp nhận được?
Sự bùng nổ của màn hình cảm ứng cỡ lớn đã trở thành một trong những dấu ấn rõ rệt nhất của ngành ô tô trong hơn một thập kỷ qua. Từ xe phổ thông đến xe sang, bảng điều khiển ngày càng giống một chiếc máy tính bảng, nơi gần như mọi chức năng đều được số hóa. Tuy nhiên, những nghiên cứu mới đây tiếp tục đặt ra một câu hỏi không thể né tránh: liệu màn hình cảm ứng có đang làm người lái mất tập trung nhiều hơn mức chấp nhận được?
Một nghiên cứu được Carscoops dẫn lại cho thấy, các thao tác tưởng chừng đơn giản như chỉnh điều hòa, thay đổi chế độ lái hay tìm bài nhạc trên màn hình trung tâm có thể khiến người lái rời mắt khỏi đường trong thời gian đáng báo động. Ở một số tình huống, mức độ xao nhãng thậm chí cao hơn cả việc sử dụng điện thoại di động khi lái xe, điều vốn đã bị coi là hành vi nguy hiểm.
Vấn đề không nằm ở “màn hình”, mà ở “cách tương tác”
Từ góc độ an toàn giao thông, cần làm rõ một điều: bản thân màn hình cảm ứng không phải là yếu tố nguy hiểm, mà chính là việc nó bị giao phó quá nhiều chức năng quan trọng trong lúc xe đang di chuyển.
Khác với nút bấm vật lý, nơi người lái có thể thao tác dựa trên phản xạ và cảm giác tay, thìnmàn hình cảm ứng buộc não bộ phải tham gia nhiều hơn. Người lái phải nhìn, nhận diện biểu tượng, xác nhận đúng vị trí chạm và theo dõi phản hồi trên màn hình. Quá trình này làm tăng đồng thời cả ba dạng mất tập trung: thị giác, nhận thức và thao tác.
Nghiên cứu cho thấy chỉ cần rời mắt khỏi đường từ 5 đến 10 giây, ở tốc độ đô thị hoặc cao tốc, chiếc xe đã di chuyển một quãng đường đủ dài để xảy ra tai nạn nghiêm trọng nếu có tình huống bất ngờ.
Khi “tối giản” đi ngược lại an toàn
Xu hướng thiết kế tối giản nội thất, loại bỏ gần như toàn bộ nút vật lý để dồn lên một màn hình lớn, từng được coi là biểu tượng của xe hiện đại. Tuy nhiên, từ góc nhìn an toàn, đây lại là một bước lùi đáng cân nhắc.
Việc người lái phải truy cập menu nhiều tầng chỉ để chỉnh nhiệt độ, bật sấy kính hay điều chỉnh gió điều hòa là điều không nên xảy ra khi xe đang lăn bánh. Những thao tác này vốn cần được thực hiện nhanh, gần như theo bản năng – đúng vai trò mà nút bấm cơ học từng đảm nhiệm rất tốt.
Không phải ngẫu nhiên mà Euro NCAP đã tuyên bố sẽ đưa yếu tố “khả năng điều khiển không cần nhìn” vào tiêu chí đánh giá an toàn trong các bài thử nghiệm tương lai. Điều này cho thấy các tổ chức an toàn cũng đang nhìn nhận lại vai trò của màn hình cảm ứng trên xe.
Ngành công nghiệp bắt đầu “quay đầu”
Một tín hiệu đáng chú ý là nhiều nhà sản xuất lớn đã công khai thừa nhận hạn chế của việc lạm dụng màn hình cảm ứng. Một số hãng đang đưa nút vật lý quay trở lại cho các chức năng cốt lõi như điều hòa, âm lượng, sưởi kính hay chế độ lái.
Đây không phải là bước thụt lùi về công nghệ, mà là sự điều chỉnh cần thiết để cân bằng giữa tiện nghi và an toàn. Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi nó hỗ trợ người lái, chứ không cạnh tranh sự chú ý với con đường phía trước.
Kết luận dưới góc độ an toàn
Từ quan điểm của một chuyên gia an toàn ô tô, vấn đề không phải là “có nên dùng màn hình cảm ứng hay không”, mà là nên dùng nó đến mức nào và cho việc gì. Màn hình phù hợp cho hiển thị thông tin, dẫn đường và các cài đặt khi xe đứng yên. Nhưng với những thao tác cần phản xạ nhanh và thường xuyên, nút bấm vật lý vẫn là giải pháp an toàn hơn.
Trong bối cảnh tai nạn do mất tập trung vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu, việc thiết kế khoang lái cần quay trở lại nguyên tắc cốt lõi: giữ cho mắt người lái trên đường, tay trên vô lăng và não bộ không bị quá tải.
Tuấn Phạm