Phần lớn tai nạn của người mới lấy bằng không đến từ việc “không biết lái”, mà đến từ những thói quen sai hình thành ngay từ đầu. Những lỗi này thường nhỏ, nhưng khi cộng dồn trong môi trường giao thông phức tạp, chúng trở thành nguy cơ lớn.
Lỗi phổ biến nhất là thiếu quan sát chủ động. Người mới thường chỉ nhìn thẳng phía trước mà quên kiểm tra gương chiếu hậu, điểm mù và hai bên hông xe. Việc không hình thành thói quen quan sát theo chu kỳ: phía trước, gương trái, gương phải, khiến họ dễ bị bất ngờ khi có xe máy vượt lên hoặc ô tô chuyển làn. Trong thực tế đô thị Việt Nam, nơi xe máy di chuyển linh hoạt và khó đoán, việc “lái theo phản xạ” thay vì quan sát chủ động là cực kỳ nguy hiểm.
Sai lầm thứ hai là xử lý vô lăng thiếu mượt mà. Nhiều học viên có xu hướng đánh lái quá tay hoặc chỉnh lái liên tục khi xe chưa ổn định. Điều này không chỉ làm xe mất cân bằng mà còn khiến người lái mất kiểm soát trong những tình huống cần phản ứng nhanh. Một chiếc xe được điều khiển tốt luôn đi theo quỹ đạo ổn định, với những điều chỉnh nhỏ và chính xác, thay vì những cú “giật lái” liên tục.
Tiếp theo là thói quen phanh gấp, và sư dụng ga – phanh thiếu kiểm soát. Người mới thường giữ chân ga quá lâu, sau đó lại phanh mạnh khi thấy chướng ngại vật phía trước. Đây là dấu hiệu của việc chưa đọc được tình huống giao thông từ xa. Một người lái xe an toàn luôn biết “nhả ga sớm” khi thấy nguy cơ, sử dụng phanh nhẹ nhàng và giữ khoảng cách đủ để không cần xử lý đột ngột. Việc phanh gấp không chỉ gây nguy hiểm cho xe phía sau mà còn làm tăng nguy cơ mất lái, đặc biệt trên mặt đường trơn hoặc khi xe chở đủ tải.
Một lỗi khác ít được chú ý là không giữ khoảng cách an toàn. Người mới thường có tâm lý bám sát xe phía trước để “khỏi bị chen vào”, nhưng chính điều này lại khiến họ không có đủ thời gian phản ứng khi xe trước phanh gấp. Khoảng cách an toàn không phải là con số cố định, mà phải thay đổi theo tốc độ, điều kiện thời tiết và mật độ giao thông.
Ngoài ra, việc không hiểu rõ kích thước và điểm mù của xe cũng là nguyên nhân dẫn đến nhiều va chạm nhỏ. Người mới thường đánh giá sai khoảng cách khi quay đầu, lùi xe hoặc đi qua không gian hẹp. Điều này đặc biệt nguy hiểm với các phương tiện lớn như SUV hay bán tải, nơi điểm mù rộng hơn nhiều so với xe nhỏ. Việc làm quen với xe, tập cảm nhận chiều dài – rộng – bán kính quay đầu là bước không thể bỏ qua.
Một sai lầm mang tính tâm lý là quá tự tin hoặc quá căng thẳng. Có người sau vài buổi lái đã nghĩ mình “đã ổn”, bắt đầu chủ quan, không tuân thủ quy tắc. Ngược lại, có người luôn trong trạng thái lo lắng, dẫn đến phản ứng chậm hoặc sai. Cả hai trạng thái này đều nguy hiểm, vì lái xe an toàn đòi hỏi sự tập trung ổn định và thái độ bình tĩnh.
Cuối cùng, nhiều người mới chưa hình thành thói quen kiểm soát xe trước khi di chuyển, như kiểm tra gương, thắt dây an toàn, hoặc quan sát xung quanh trước khi mở cửa. Đây là những thao tác cơ bản nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc phòng tránh rủi ro ngay từ đầu.
Lái xe không chỉ là kỹ năng điều khiển phương tiện, mà là khả năng đọc tình huống và đưa ra quyết định đúng thời điểm. Với người mới, điều quan trọng không phải là đi nhanh hay đi “mượt”, mà là xây dựng nền tảng thói quen đúng. Khi những thói quen này trở thành phản xạ tự nhiên, việc lái xe an toàn sẽ không còn là áp lực, mà là một phần của hành vi hàng ngày.
Tuấn Phạm