Sự phát triển của xe điện đang khiến người dùng ngày càng quan tâm đến tuổi thọ pin, là bộ phận có giá trị lớn nhất trên xe. Trên thực tế, pin lithium-ion hiện đại có độ bền cao hơn nhiều so với những lo ngại ban đầu của thị trường. Nhiều mẫu xe điện hiện nay được nhà sản xuất bảo hành pin từ 8 năm hoặc khoảng 160.000 km, thậm chí có những nghiên cứu cho thấy pin vẫn duy trì phần lớn dung lượng sau hàng trăm nghìn kilomet vận hành.
Tuy nhiên, tuổi thọ của pin không chỉ phụ thuộc vào công nghệ chế tạo mà còn chịu ảnh hưởng đáng kể từ điều kiện sử dụng hàng ngày. Một số thói quen tưởng như bình thường có thể khiến tốc độ suy giảm dung lượng pin diễn ra nhanh hơn theo thời gian.
Trong số các yếu tố tác động đến tuổi thọ pin lithium-ion, nhiệt độ được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất. Các nghiên cứu về pin đều cho thấy nhiệt độ cao làm gia tăng tốc độ phản ứng hóa học bên trong tế bào pin, từ đó đẩy nhanh quá trình lão hóa. Đối với xe điện, việc thường xuyên đỗ xe dưới trời nắng gắt trong nhiều giờ, đặc biệt khi nhiệt độ môi trường cao, có thể khiến hệ thống pin phải làm việc nhiều hơn để kiểm soát nhiệt độ.
Tác động này trở nên đáng chú ý hơn khi xe được để ở trạng thái pin gần đầy trong điều kiện nhiệt độ cao. Chính vì vậy, nhiều chuyên gia khuyến nghị người dùng nên ưu tiên đỗ xe trong nhà, tầng hầm hoặc khu vực có mái che whenever possible, đặc biệt trong những đợt nắng nóng kéo dài.
Bên cạnh nhiệt độ, thói quen sạc pin lên 100% và duy trì trạng thái này thường xuyên cũng là yếu tố cần lưu ý. Đối với phần lớn pin lithium-ion hiện nay, mức điện áp cao trong thời gian dài có thể làm tăng tốc độ lão hóa hóa học của tế bào pin. Đây là lý do nhiều hãng xe điện cho phép người dùng thiết lập giới hạn sạc hàng ngày ở mức khoảng 80-90%, đồng thời chỉ sạc đầy 100% khi thực sự cần tối đa hóa quãng đường cho những chuyến đi dài.
Ngược lại, việc thường xuyên để pin xuống mức rất thấp cũng không phải là điều được khuyến khích. Hệ thống quản lý pin (BMS) trên xe điện hiện đại luôn có các lớp bảo vệ để tránh tình trạng pin bị xả cạn hoàn toàn, nhưng việc liên tục vận hành xe đến mức dung lượng còn rất thấp trước khi sạc vẫn có thể tạo thêm áp lực cho bộ pin về lâu dài. Theo khuyến cáo của nhiều nhà sản xuất, việc duy trì mức pin trong khoảng trung bình và sạc khi cần thiết thường có lợi hơn cho tuổi thọ pin.
Một chủ đề khác thường được nhắc đến là sạc nhanh DC. Công nghệ sạc nhanh đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao tính tiện dụng của xe điện, đặc biệt trên các hành trình dài. Các hệ thống pin hiện đại đều được thiết kế để tương thích với sạc nhanh và được bảo vệ bởi các cơ chế kiểm soát nhiệt độ cũng như quản lý dòng điện. Tuy nhiên, do quá trình sạc công suất cao tạo ra nhiều nhiệt hơn so với sạc AC thông thường, việc sử dụng sạc nhanh với tần suất rất lớn trong thời gian dài có thể khiến tốc độ suy giảm dung lượng pin cao hơn đôi chút so với những xe chủ yếu sử dụng sạc AC.
Điều đó không có nghĩa người dùng cần tránh sạc nhanh, mà nên xem đây là giải pháp phục vụ nhu cầu di chuyển đường dài hoặc các tình huống cần bổ sung năng lượng trong thời gian ngắn, thay vì là phương thức sạc duy nhất trong suốt vòng đời xe.
Ngoài quá trình sử dụng hàng ngày, cách bảo quản xe khi không vận hành trong thời gian dài cũng ảnh hưởng đến sức khỏe của bộ pin. Nhiều nhà sản xuất khuyến nghị không nên để xe lưu kho nhiều tuần hoặc nhiều tháng trong tình trạng pin đầy hoặc gần cạn. Mức dung lượng khoảng 40-60% thường được xem là phù hợp hơn để giảm tốc độ lão hóa tự nhiên trong giai đoạn xe không hoạt động.
Thực tế cho thấy pin xe điện hiện đại có tuổi thọ cao hơn nhiều so với những hình dung ban đầu của thị trường. Tuy nhiên, giống như mọi hệ thống pin lithium-ion khác, quá trình lão hóa là điều không thể tránh khỏi. Điều người dùng có thể làm là hạn chế các yếu tố khiến quá trình đó diễn ra nhanh hơn, bao gồm nhiệt độ cao kéo dài, duy trì mức sạc 100% thường xuyên, để pin ở trạng thái quá thấp trong thời gian dài hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào sạc nhanh công suất lớn.
Khi được sử dụng và bảo quản đúng cách, bộ pin hoàn toàn có thể duy trì hiệu suất ổn định trong nhiều năm, góp phần bảo đảm giá trị sử dụng cũng như giá trị chuyển nhượng của chiếc xe điện trong tương lai.
Tuấn Phạm