Thị trường ô tô điện tại Việt Nam chứng kiến sự bùng nổ với sự gia nhập của nhiều thương hiệu, đặc biệt là các hãng xe đến từ Trung Quốc. Với lợi thế về giá thành, mẫu mã hiện đại và công nghệ ngày càng được cải thiện, xe điện Trung Quốc nhanh chóng thu hút sự quan tâm của người tiêu dùng trong nước. Tuy nhiên, sau làn sóng truyền thông rầm rộ và có những khách hàng tiên phong, một vấn đề cốt lõi dần lộ diện, đó là hệ thống trạm sạc – mảnh ghép thiết yếu nhưng bị bỏ quên.
Bán xe thì dễ, xây hạ tầng mới khó
Không thể phủ nhận rằng các hãng có xe điện Trung Quốc như BYD, Wuling, MG, Aion, đang có chiến lược tiếp cận rất “sát sườn” với người tiêu dùng Việt: giá rẻ, nhiều khuyến mãi, công nghệ ổn, truyền thông mạnh. Tuy nhiên, điều khiến giới chuyên gia và cả người tiêu dùng lo ngại là việc các hãng này gần như không có động thái đầu tư nghiêm túc vào hạ tầng trạm sạc tại Việt Nam.
Điều này khác hẳn với cách tiếp cận toàn diện của các thương hiệu lớn như Tesla ở Mỹ hay VinFast tại Việt Nam – những hãng luôn đặt vấn đề phát triển mạng lưới sạc điện song song với việc bán xe. Không có hạ tầng đồng bộ, trải nghiệm người dùng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Đó là lý do khiến xe điện dù rẻ đến đâu cũng chưa chắc thuyết phục được số đông nếu nguy cơ “hết pin giữa đường” vẫn thường trực.
Mảnh ghép sống còn bị bỏ ngỏ
Hạ tầng trạm sạc không phải là tiện ích phụ, nó chính là “huyết mạch” đảm bảo tính khả dụng của xe điện. Một chiếc xe điện không thể sạc pin kịp thời tương đương với một chiếc xe xăng hết nhiên liệu giữa cao tốc mà không có trạm xăng nào quanh đó. Điều này không chỉ gây bất tiện, mà còn ảnh hưởng đến an toàn và tâm lý người lái.
Người tiêu dùng Việt đang phải đối mặt với thực trạng: mua xe điện Trung Quốc thì dễ, nhưng dùng xe thì khó. Những chiếc ô tô điện Trung Quốc hiện chủ yếu chỉ được trang bị bộ sạc di động công suất thấp, cần từ 8–12 tiếng mới sạc đầy tại nhà. Trong khi đó, mạng lưới trạm sạc công cộng tương thích gần như không có, hoặc rất thưa thớt ở các đô thị lớn dựa vào bên thứ 3. Các khu vực ngoại ô, tỉnh lẻ gần như là “vùng trắng” trạm sạc.
Vì sao các hãng xe Trung Quốc lại bỏ qua mảng hạ tầng sạc?
Có nhiều nguyên nhân, nhưng lý do chính là chiến lược “bán nhanh, rút gọn đầu tư”. Việc đầu tư hạ tầng sạc đòi hỏi nguồn vốn lớn, thủ tục phức tạp, và lợi nhuận không đến ngay lập tức. Các hãng xe Trung Quốc chủ yếu đang đóng vai trò là nhà nhập khẩu, phân phối, họ không (hoặc chưa) có cam kết đầu tư dài hạn tại Việt Nam như các thương hiệu nội địa.
Mặt khác, họ đang kỳ vọng “ký sinh” vào mạng lưới sạc do các bên thứ ba hoặc chính phủ phát triển. Tuy nhiên, trong bối cảnh mạng lưới đó còn rất sơ khai, việc chờ đợi các điều kiện “chín muồi” từ người khác là một canh bạc rủi ro mà thiệt hại lớn nhất lại đổ lên đầu người tiêu dùng.
Người dùng trả giá bằng sự bất tiện
Đã có nhiều phản ánh từ người dùng về việc khó tìm điểm sạc công cộng phù hợp cho xe Trung Quốc, ngay cả tại TP.HCM hay Hà Nội. Các chuẩn sạc không đồng nhất, phần mềm kết nối không thân thiện, hoặc trạm sạc công suất thấp khiến trải nghiệm sạc bị kéo dài. Một số người chọn giải pháp lắp trạm sạc tại nhà, nhưng đây không phải lựa chọn phù hợp với tất cả, đặc biệt ở các chung cư, nhà ống, khu đô thị không hỗ trợ hạ tầng kỹ thuật tương ứng.
Nếu không có giải pháp sớm, tình trạng này có thể tạo ra “nghịch lý xe điện”: xe rẻ, đẹp nhưng nằm một chỗ vì không sạc được, biến ô tô điện thành món “đồ chơi công nghệ” hơn là một phương tiện di chuyển thực sự.
Cần tiếng nói mạnh mẽ từ chính sách và người tiêu dùng
Để xe điện thực sự phát triển bền vững, không thể chỉ dựa vào ưu đãi giá rẻ hay quảng cáo công nghệ. Việt Nam cần có các tiêu chuẩn khắt khe hơn đối với doanh nghiệp nhập khẩu xe điện, buộc họ phải có kế hoạch hoặc hợp tác triển khai hạ tầng sạc phù hợp. Đồng thời, chính phủ cần có chiến lược khuyến khích về việc quy hoạch trạm sạc công cộng, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển hạ tầng sạc.
Người tiêu dùng cũng cần trở nên thông minh và thực tế hơn. Đừng chỉ nhìn vào giá rẻ hay mẫu mã, hãy đặt câu hỏi: “Nếu xe hết pin, tôi sẽ sạc ở đâu?” Nếu không có câu trả lời rõ ràng, đó có thể là dấu hiệu cho thấy sản phẩm chưa sẵn sàng phục vụ cuộc sống thực tế.
Ô tô điện là xu hướng không thể đảo ngược, và Việt Nam chắc chắn sẽ là một phần trong làn sóng này. Tuy nhiên, để thị trường phát triển lành mạnh và bền vững, cần nhìn nhận rõ ràng rằng xe điện không chỉ là chiếc xe, mà là cả một hệ sinh thái. Việc các hãng xe điện Trung Quốc bỏ qua yếu tố hạ tầng trạm sạc là một thiếu sót nghiêm trọng, và nếu không sớm được khắc phục, đây sẽ là điểm yếu chết người khiến họ đánh mất niềm tin từ người tiêu dùng Việt.
Tuấn Phạm