Trung Quốc là thị trường xe điện lớn nhất thế giới, đang phát đi tín hiệu rõ ràng rằng kỷ nguyên “bơm” trợ cấp cho xe điện (EV) sắp khép lại.
Trong bản dự thảo kế hoạch phát triển 5 năm giai đoạn 2026–2030 vừa được công bố, các ưu đãi tài chính vốn được xem là động lực chính cho sự bùng nổ của ngành xe điện nước này không còn xuất hiện.
Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, không chỉ với ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc mà còn ảnh hưởng tới cục diện toàn cầu, khi quốc gia này hiện chiếm hơn 60% doanh số xe điện trên thế giới.
Từ nuôi dưỡng sang tự chủ
Kể từ năm 2009, Bắc Kinh đã chi hàng trăm tỷ nhân dân tệ để thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng xe điện, thông qua nhiều hình thức như trợ cấp trực tiếp, miễn giảm thuế, ưu tiên đăng ký biển số và đầu tư hạ tầng sạc. Chính sách này giúp tạo ra những “ông lớn” như BYD, Geely, SAIC hay các startup đình đám như Nio, XPeng, Li Auto.
Tuy nhiên, trong dự thảo mới nhất của Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin (MIIT), các ưu đãi này không còn được nhắc tới. Thay vào đó, trọng tâm của kế hoạch chuyển sang “nâng cao năng lực cạnh tranh, chất lượng và đổi mới công nghệ”, hướng tới việc tự thân phát triển thay vì dựa dẫm vào trợ cấp.
Theo Reuters, chính phủ Trung Quốc đặt mục tiêu đến năm 2030, xe năng lượng mới (bao gồm xe điện, hybrid sạc ngoài và xe pin nhiên liệu hydro) sẽ chiếm 50% tổng doanh số xe mới. Con số này hiện khoảng 37%, tương đương hơn 9 triệu xe trong năm 2024 – mức cao nhất thế giới.
Sức ép từ bên trong lẫn bên ngoài
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh ngành xe điện Trung Quốc đang đối mặt với tình trạng dư cung nghiêm trọng. Hàng chục thương hiệu mới ra đời trong vài năm qua khiến thị trường trở nên chật chội, giá bán bị kéo xuống thấp và cuộc đua “đốt tiền” khuyến mãi ngày càng khốc liệt.
Thêm vào đó, sức ép quốc tế gia tăng khi Mỹ và Liên minh châu Âu cáo buộc Trung Quốc trợ cấp quá mức cho các hãng xe nội địa, tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng. Việc rút dần các chính sách hỗ trợ cũng có thể giúp Bắc Kinh giảm bớt căng thẳng thương mại và chứng minh ngành xe điện nước này đã đủ mạnh để đứng vững.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng sự chuyển đổi này sẽ gây chấn động cho nhóm doanh nghiệp nhỏ và startup, vốn phụ thuộc nhiều vào trợ cấp và vốn vay giá rẻ. Ngược lại, những “gã khổng lồ” như BYD, Geely hay SAIC, đã có chuỗi cung ứng khép kín và quy mô sản xuất hàng triệu xe mỗi năm, có thể tận dụng cơ hội để củng cố vị thế và mở rộng xuất khẩu.
Bước ngoặt tất yếu của chu kỳ phát triển
Các nhà phân tích nhìn nhận việc Trung Quốc rút dần trợ cấp là bước đi tất yếu trong chu kỳ phát triển của ngành xe điện. Sau hơn một thập kỷ tăng trưởng dựa vào chính sách, thị trường đang bước sang giai đoạn tự điều chỉnh và sàng lọc tự nhiên.
Ông Tu Le – Giám đốc hãng tư vấn Sino Auto Insights nhận định:
“Chính phủ Trung Quốc muốn ngành xe điện thực sự bền vững, không còn sống nhờ trợ cấp. Ai có sản phẩm tốt, công nghệ mạnh, giá hợp lý sẽ tồn tại. Còn ai chỉ dựa vào ưu đãi thì sẽ bị đào thải.”
Cùng với việc siết hỗ trợ tài chính, Bắc Kinh cũng khuyến khích các hãng đầu tư mạnh hơn vào pin thể rắn, điện toán trên xe, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng sạc thông minh, là những yếu tố được xem là chìa khóa cho giai đoạn tiếp theo của cuộc cách mạng xe điện.
Tác động lan tỏa ra thị trường toàn cầu
Khi trợ cấp bị loại bỏ, chi phí sản xuất trong nước có thể tăng, khiến các hãng xe Trung Quốc điều chỉnh chiến lược xuất khẩu. Với thị trường đang phát triển như Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, nơi xe điện Trung Quốc đang bắt đầu thâm nhập, sự thay đổi này có thể tác động hai chiều: giá xe nhập khẩu có thể nhích lên, nhưng chất lượng và công nghệ sẽ được nâng cao.
Việc rút trợ cấp cũng cho thấy Trung Quốc tin tưởng ngành xe điện của mình đã đạt độ chín, đủ sức cạnh tranh ngang hàng với các hãng toàn cầu như Tesla, Volkswagen hay Hyundai.
Sau hơn 15 năm “nuôi dưỡng”, Bắc Kinh giờ đây muốn để thị trường tự định đoạt. Ngành xe điện Trung Quốc bước sang giai đoạn “sống sót bằng năng lực thật”, nơi chỉ những hãng đủ mạnh, đủ sáng tạo mới có thể tiếp tục bứt phá trong cuộc đua điện hóa đang lan rộng toàn cầu.
Gia An