Việc đánh giá tuổi thọ dầu nhớt chỉ dựa vào quãng đường thực tế lại chưa phản ánh đầy đủ cách dầu động cơ bị suy giảm theo thời gian.
Nhiều chủ xe có chung một suy nghĩ, xe ít sử dụng, số kilomet tăng rất chậm thì có thể kéo dài thời gian thay nhớt để tiết kiệm chi phí. Điều này đặc biệt phổ biến với những chiếc xe gia đình chỉ dùng cuối tuần, xe thứ hai trong nhà, hoặc xe thường xuyên đậu lâu trong bãi đỗ. Tuy nhiên, việc đánh giá tuổi thọ dầu nhớt chỉ dựa vào quãng đường thực tế lại chưa phản ánh đầy đủ cách dầu động cơ bị suy giảm theo thời gian.
Dầu nhớt trong động cơ không chỉ có nhiệm vụ bôi trơn mà còn làm mát, làm sạch cặn bẩn, chống ăn mòn và hỗ trợ bảo vệ các chi tiết kim loại bên trong động cơ. Trong quá trình hoạt động, dù xe chạy nhiều hay ít, dầu nhớt vẫn phải đối mặt với nhiều yếu tố làm giảm chất lượng như nhiệt độ thay đổi liên tục, độ ẩm không khí, quá trình oxy hóa tự nhiên và sự tích tụ tạp chất bên trong động cơ.
Thực tế, những chiếc xe ít chạy đôi khi còn tạo điều kiện khiến dầu xuống cấp theo cách khác. Ví dụ, xe chỉ sử dụng quãng ngắn trong phố, nổ máy rồi tắt liên tục hoặc để lâu không vận hành có thể khiến hơi ẩm tích tụ trong động cơ. Khi động cơ chưa đạt đủ nhiệt độ vận hành trong thời gian dài, hơi nước và nhiên liệu chưa cháy hết có thể lẫn vào dầu nhớt, làm giảm khả năng bôi trơn. Đây là lý do nhiều xe có quãng đường thấp nhưng khi kiểm tra dầu vẫn xuất hiện hiện tượng sẫm màu, loãng hoặc có dấu hiệu nhiễm ẩm.
Các hãng xe và nhà sản xuất dầu nhớt vì vậy thường đưa ra hai mốc bảo dưỡng song song: theo số kilomet hoặc theo thời gian, tùy điều kiện nào đến trước. Chẳng hạn, một số dòng xe khuyến nghị thay dầu mỗi 5.000–10.000 km hoặc sau 6–12 tháng sử dụng. Điều đó đồng nghĩa nếu xe chỉ chạy khoảng 3.000 km trong một năm nhưng đã vượt ngưỡng thời gian khuyến nghị, chủ xe vẫn nên thay dầu.
Dĩ nhiên, không phải mọi trường hợp đều cứng nhắc. Xe sử dụng dầu tổng hợp chất lượng cao, hoạt động trong điều kiện ổn định, thường xuyên chạy đường dài và được bảo quản tốt có thể kéo dài chu kỳ hơn so với xe sử dụng dầu khoáng thông thường. Một số xe hiện đại còn có hệ thống theo dõi tuổi thọ dầu dựa trên điều kiện vận hành thực tế. Tuy nhiên, việc tự kéo dài chu kỳ quá mức chỉ vì “xe còn ít chạy” có thể khiến chi phí tiết kiệm được từ vài lít dầu trở nên nhỏ bé so với nguy cơ hao mòn động cơ về lâu dài.
Giải pháp hợp lý là chủ xe nên xem lại sổ hướng dẫn sử dụng để đối chiếu khuyến nghị chính hãng, đồng thời kết hợp cả hai yếu tố: số kilomet và thời gian. Với xe ít sử dụng, mốc thời gian thường quan trọng hơn quãng đường. Ngoài ra, nên tạo thói quen kiểm tra que thăm dầu định kỳ để quan sát mức dầu, màu sắc và tình trạng bất thường. Nếu xe thường xuyên đỗ lâu, việc khởi động và vận hành đủ nhiệt độ trong thời gian nhất định cũng giúp hạn chế hơi ẩm tích tụ trong động cơ.
Xe ít chạy không đồng nghĩa dầu nhớt “đứng yên” và không bị lão hóa. Thay nhớt đúng chu kỳ thời gian, ngay cả khi chưa đạt đủ số kilomet, vẫn là cách đơn giản để duy trì khả năng bảo vệ động cơ, giữ xe vận hành ổn định và tránh những chi phí sửa chữa lớn về sau.
Tuấn Phạm