Trong làn sóng điện hóa ngành ô tô toàn cầu, công nghệ PHEV (xe lai sạc điện) đang được nhiều hãng xe Trung Quốc quảng bá như “lựa chọn tối ưu”: tiết kiệm nhiên liệu, vận hành êm ái, không lo hạ tầng sạc vì vẫn có động cơ xăng hỗ trợ. Nhưng liệu PHEV có thật sự “thần thánh” như quảng cáo, đặc biệt trong điều kiện hạ tầng sạc công cộng tại Việt Nam để phục vụ cho PHEV hầu như là bằng không. Hãy cùng phân tích công nghệ PHEV dưới góc nhìn kỹ thuật và thực tế sử dụng tại Việt Nam trong điều kiện thiếu trạm sạc, để xem nó là giải pháp thông minh, hay chỉ là một sản phẩm mang tính marketing quá đà.
PHEV là gì ? Nó có khác gì HEV, BEV?
PHEV là viết tắt của Plug-in Hybrid Electric Vehicle – tức xe lai cắm sạc. Khác với HEV (Hybrid truyền thống như Toyota Corolla Cross hay Honda CR-V hybrid), PHEV có thêm một bộ pin lớn hơn, có thể sạc qua nguồn điện ngoài và vận hành hoàn toàn bằng điện trong một quãng đường nhất định (thường 30 – 100 km tuỳ mẫu xe).
So với xe thuần điện (BEV – Battery Electric Vehicle), PHEV có lợi thế là không phụ thuộc hoàn toàn vào trạm sạc, khi hết pin xe vẫn vận hành như một xe xăng-hybrid thông thường.
Tóm lại, PHEV là một dạng “xe lai”: vừa điện, vừa xăng, mang tính chuyển giao giữa động cơ đốt trong và xe thuần điện
Ưu điểm chỉ có trên lý thuyết
Các hãng xe Trung Quốc thường quảng bá PHEV với những cụm từ hấp dẫn như:
- “Đi trong phố bằng điện – đi xa bằng xăng”
- “Tiết kiệm nhiên liệu tối đa, giảm phát thải”
- “Không cần lo trạm sạc – chỉ cần ổ cắm tại nhà”
Về mặt lý thuyết, PHEV có thể giảm đáng kể mức tiêu hao nhiên liệu, đặc biệt nếu người dùng thường xuyên sạc pin và chỉ di chuyển trong quãng đường dưới 50 km/ngày vốn là hành trình phổ biến của người dân đô thị. Trong tình huống lý tưởng, xe sẽ chạy điện gần như toàn bộ thời gian, còn động cơ xăng chỉ là “phương án dự phòng”.
Thực tế tại Việt Nam không dễ như hãng xe nói
Dù công nghệ PHEV có thể hấp dẫn trên giấy, nhưng thực tế sử dụng tại Việt Nam cho thấy nhiều bất cập. Vì hạ tầng sạc công cộng gần như không tồn tại với những thương hiệu xe Trung Quốc tại Việt Nam vì họ không đầ tư. Như với các quốc gia châu Âu, nơi mỗi siêu thị, bãi đỗ xe hay chung cư đều có điểm sạc thì tại Việt Nam cũng đang có nhiều điểm sạc như thế, nhưng nhất tiếc nó lại độc quyền của VinFast, và chuyện họ đầu tư họ tạo lợi thế chỉ phục vụ cho sản phẩm VinFast thì không thể trách được. Nên người dùng PHEV buộc phải sạc tại nhà. Và điều này dẫn đến câu hỏi tiếp theo.
Sạc tại nhà có khả thi với nhà phố? Phần lớn người dân Việt Nam sống tại chung cư, nhà ống không có gara riêng hoặc chỗ đậu xe cố định. Điều này khiến việc lắp đặt ổ sạc hoặc kéo điện ra ngoài cửa nhà để sạc xe là điều… không tưởng, chưa kể những thành phố lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có hệ thống hẻm ngõ kết nối với nhau như mạch máu, nhưng lại chật hẹp nên chỉ một chiếc xe đậu trước nhà trong hẻm là gây cản trở lưu thông, dẫn đến sự phản ứng ngay của người xung quanh. Dù PHEV có thể sạc bằng ổ điện 220V dân dụng, nhưng nếu không thể cắm điện qua đêm một cách an toàn và thuận tiện, thì ưu thế “chạy điện” của xe hoàn toàn mất đi.
Khi không sạc được thì PHEV nặng, tốn xăng hơn hybrid thường
Đây là điều ít người biết nếu không cắm sạc, PHEV trở thành phiên bản hybrid “nặng nề” với bộ pin lớn không phát huy hiệu quả. Trọng lượng xe tăng (vì pin và mô-tơ điện) khiến động cơ xăng phải gánh thêm tải trọng, dẫn đến mức tiêu thụ nhiên liệu không những không tiết kiệm mà có thể tệ hơn HEV truyền thống. Chi phí bảo trì, thay thế pin cao, vì pin của PHEV có tuổi thọ giới hạn ( cỡ 8 năm), và chi phí thay thế thường dao động từ 100 đến 300 triệu đồng. Chưa kể hệ thống điều phối điện/xăng phức tạp hơn khiến chi phí bảo dưỡng cao hơn xe xăng. Vậy PHEV là giải pháp cho ai? Nếu bạn sống ở nhà riêng, có gara, có thể sạc điện qua đêm mỗi ngày, di chuyển dưới 50 km/ngày, và chỉ thỉnh thoảng đi xa thì PHEV là lựa chọn rất hợp lý. Nó giúp bạn tiết kiệm chi phí xăng, êm ái khi đi phố, và không bị “tâm lý không chỗ sạc” như xe thuần điện.
Tuy nhiên, trong đại đa số trường hợp tại Việt Nam hiện nay, người dùng không có điều kiện hạ tầng phù hợp để phát huy hiệu quả PHEV. Khi không sạc được thường xuyên, xe trở nên kém hiệu quả kinh tế, mà chi phí đầu tư lại cao hơn đáng kể so với HEV hoặc xe xăng truyền thống.
PHEV chưa phải là lựa chọn phổ thông tại Việt Nam
Công nghệ PHEV không sai, thậm chí là rất đáng giá trong điều kiện phù hợp. Nhưng tại Việt Nam, với hạ tầng sạc còn nhiều bất cập, đa phần dân cư sống tại chung cư hoặc không có gara riêng quá lớn, thì PHEV trở thành một lựa chọn “kén người dùng”. Các hãng xe Trung Quốc đang PR cho PHEV như một “giải pháp xanh lý tưởng” cho mọi đối tượng, nhưng thực tế, nó chưa phải giải pháp khả thi cho đại chúng trong ít nhất 3–5 năm tới, trừ khi họ cam kết đầu tư hạ tầng sạc phát triển thần tốc tại Việt Nam.
Trong lúc chờ đợi sự thuận tiện sử dụng PHEV, thì sự hiệu quả trong chuyển đổi xanh vẫn là xe thuần điện và xe HEV (xe hybrid không cắm sạc) vẫn là giải pháp hợp lý hơn, dễ tiếp cận, hiệu quả sử dụng ổn định hơn với thực tế phần đông người Việt.
Tuấn Phạm