Việt Nam đang từng bước đẩy mạnh chiến lược chuyển đổi xanh, trong đó giao thông điện hóa đóng vai trò chủ chốt. Xe điện – biểu tượng của công nghệ sạch và tương lai bền vững đang được khuyến khích sử dụng rộng rãi, từ chính sách thuế đến ưu đãi hạ tầng. Thế nhưng, trong khi chính phủ tích cực thúc đẩy quá trình chuyển đổi, thì ở nhiều khu dân cư đô thị, một nghịch lý đang dần hình thành: xe điện bị từ chối gửi dưới hầm chung cư vì lý do lo ngại cháy nổ.
Nhiều tòa nhà ra thông báo cấm hoàn toàn xe máy điện, xe ô tô điện vào tầng hầm, dẫn đến làn sóng phản ứng từ phía người dùng xe điện, những người đang cố gắng đi theo lộ trình phát triển bền vững mà Nhà nước đề ra. Vấn đề tưởng như nhỏ này lại trở thành mâu thuẫn lớn giữa ba bên: người dân, ban quản lý và các nhà hoạch định chính sách đô thị.
Tuy nhiên, để giải quyết mâu thuẫn này một cách hài hòa, điều quan trọng là cần nhìn nhận vấn đề một cách khoa học và khách quan, thay vì chỉ phản ứng dựa trên cảm xúc hay lo ngại chưa kiểm chứng.
Thực tế, các vụ cháy liên quan đến xe điện, đặc biệt là do pin lithium-ion, đúng là đã xảy ra và để lại hậu quả nghiêm trọng, cả ở Việt Nam lẫn trên thế giới. Loại pin này, khi bị chập, va đập mạnh hoặc sạc sai cách, có thể phát sinh nhiệt cực cao, gây cháy và rất khó dập tắt bằng các phương pháp chữa cháy truyền thống. Những thông tin này lan truyền mạnh trên mạng xã hội và phương tiện truyền thông, khiến không ít người dân và ban quản lý toà nhà phát sinh tâm lý e ngại, thậm chí lo sợ.
Tuy vậy, cần nhấn mạnh rằng xe điện nếu được sản xuất theo tiêu chuẩn, sử dụng đúng hướng dẫn, và kiểm định an toàn định kỳ thì hoàn toàn không nguy hiểm hơn xe sử dụng động cơ đốt trong. Thậm chí, nhiều thống kê cho thấy tỷ lệ sự cố cháy nổ trên xe điện hiện nay ngang bằng hoặc thấp hơn so với xe xăng, nếu xét trên tổng số lượng phương tiện đang lưu hành. Điều đáng lo ngại nằm ở chỗ người dùng tự ý độ chế, thay pin trôi nổi không rõ nguồn gốc, hoặc lắp đặt các thiết bị sạc không đạt chuẩn. Đây mới là nguyên nhân lớn dẫn đến nguy cơ cháy nổ.
Về phía cư dân và ban quản lý tòa nhà, lo ngại của họ là hoàn toàn chính đáng. Bởi một tầng hầm kín, ít thông gió, nhiều xe đỗ sát nhau, nếu xảy ra cháy xe điện thì khả năng lan rộng là rất cao, khói độc tích tụ nhanh, việc thoát hiểm và chữa cháy cực kỳ khó khăn. Đặc biệt, nhiều chung cư chưa được trang bị thiết bị chuyên dụng để xử lý cháy pin lithium-ion, càng làm dấy lên tâm lý đề phòng.
Tuy nhiên, thay vì cấm đoán cực đoan, giải pháp thực sự hiệu quả và bền vững phải nằm ở việc kiểm soát rủi ro có hệ thống. Cần một bộ khung pháp lý rõ ràng cho việc tiếp nhận, bố trí và xử lý sự cố với xe điện trong các tầng hầm tòa nhà. Các cơ quan chuyên trách như Bộ Xây dựng, Bộ Công an cần phối hợp xây dựng bộ quy chuẩn kỹ thuật riêng cho loại hình phương tiện mới này, từ yêu cầu về hệ thống thông gió, cảm biến khói, đến bố trí khu vực sạc riêng biệt, có giám sát và đạt tiêu chuẩn an toàn quốc tế.
Song song đó, ban quản lý tòa nhà có thể áp dụng cơ chế kiểm soát mềm: chỉ cho phép xe điện đạt chuẩn kỹ thuật và có giấy kiểm định pin chính hãng đỗ dưới hầm; không cho phép sạc tùy tiện tại các ổ điện trong tầng hầm; đồng thời đầu tư, tập huấn lực lượng bảo vệ, cư dân, nhân viên kỹ thuật về các biện pháp xử lý khi có sự cố cháy xe điện.
Mặt khác, truyền thông cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng nhận thức. Chúng ta cần truyền tải thông tin một cách khách quan, minh bạch rằng xe điện không phải là “quả bom hẹn giờ” như nhiều người đang lo ngại, mà là phương tiện an toàn nếu được sử dụng và quản lý đúng cách.
Chuyển đổi xanh không thể thành công nếu thiếu sự đồng thuận xã hội. Sự an toàn của cộng đồng cần được đặt lên hàng đầu, nhưng không đồng nghĩa với việc cản trở tiến trình phát triển công nghệ và môi trường.
Thay vì hỏi “có nên cấm xe điện đỗ dưới hầm hay không?”, có lẽ đã đến lúc chúng ta nên hỏi: “Phải làm gì để xe điện đỗ dưới hầm một cách an toàn và có kiểm soát?”. Bởi đó mới là câu hỏi của một xã hội văn minh, tiến bộ và sẵn sàng cho tương lai.
Tuấn Phạm